De circulaire mogelijkheden van beton

Circulariteit is niet alleen een belangrijk thema voor overheden. Vanuit de industrie wordt eveneens nagedacht over een nieuwe manier van werken waarin hergebruik een essentiële rol speelt. Zo ook in de betonbranche. Betonnen rioolbuizen, die al tientallen jaren in de grond liggen, hebben allerlei circulaire mogelijkheden. Ondanks de nodige uitdagingen.

“Komt een betonnen buis uit de grond en heeft het ding geen scheuren? Dan kun je er vanuit  gaan dat de buis sterker is dan een buis die net uit de fabriek komt”, zegt Marc van Laarhoven, teamleider verkoop bij Martens Beton. “Door de chemische reactie van beton wordt het materiaal namelijk altijd sterker. En het vervormt niet. Daarbij zijn de buizen relatief schoon, want er blijft niets in vastzitten. Alles stroomt er gewoon door.”

 “Als iets goed is, dan bewaar ik het”, vertelt Léon de Bruijn, productmanager bij De Hamer Beton. “Dat integreer ik in mijn proces van werken. Als onze buizen uit de grond gaan, dan is het mogelijk om te controleren of ze nog herbruikbaar zijn. Dit gebeurt nog te weinig. Je controleert dan de twee buizen die op het oog in de slechtste conditie zijn. Die gaan mee naar onze eigen drukbank. Komen die de test door, dan zijn de buizen in betere conditie ook goed. Deze werkwijze scheelt natuurlijk ook enorm in tijd en transportkosten.”

Betonnen rioolbuizen worden volgens De Bruijn en Van Laarhoven niet vervangen omdat de buizen kapot zijn. Daar zijn andere reden voor. Denk aan een verzakkende bodem, of de beheerders hebben andere plannen met de omgeving. “Een buis kan zo 100 jaar mee”, aldus de heren.

Betonnen buizen gaan niet altijd terug de grond in. “Neem de hele oude buizen van 100 jaar oud. Die zijn oersterk, maar ze zijn op een gedateerde wijze verbonden. En dus kunnen ze niet worden hergebruikt. Ze zijn lastig opnieuw te verbinden zonder lekken”, zegt Van Laarhoven.

“En ook de jongere buizen krijgen niet altijd dezelfde functie. Ze kunnen wel op een andere manier gebruikt worden. Zo worden in Oosterhout de buizen als basis voor kunstobjecten gebruikt. Oude buizen gaan soms wel op kleine schaal de grond in. Bijvoorbeeld als duiker bij een boerenerf.”

De buizen kunnen ook op een andere manier worden gebruikt. Zoals bij een natuurvriendelijke oever en strekdam van Rijkswaterstaat nabij Rotterdam.

Maar zelfs als de buis niet opnieuw ingezet kan worden, zijn er mogelijkheden. “Beton is te breken tot granulaat”, legt De Bruijn uit. “Dat kan bijvoorbeeld ingezet in de wegenbouw, maar nog beter is een hoogwaardige inzet bij de productie van nieuwe betonproducten. De primaire grondstoffen blijven zo gespaard.”

“Beton is in principe honderd procent circulair”, meldt Remco Kerkhoven, woordvoerder van Betonhuis. “Er zijn geen afvalstromen. Van beton kunnen duurzame bouwwerken worden ontwikkeld die aanpasbaar zijn aan nieuwe bestemmingen of gebruikseisen. Of ze zijn in het geheel te verplaatsen en hergebruiken, zoals de rioolbuizen. Daarnaast kan honderd procent van het materiaal worden hergebruikt als betongranulaat, gerecycled beton, of betonelementen. Beton kan zelfs worden teruggebracht tot de originele grondstoffen: zand, grind en bindmiddelen.”

Dat is niet de enige uitdaging. “Veel buizen die hergebruikt kunnen worden, gaan vaak toch niet terug de grond in”, legt De Bruijn uit. “Een nieuwe buis neemt immers minder risico met zich mee en gaat ook weer minimaal honderd jaar mee. Ik moet mensen nog vaak overtuigen van de voordelen van hergebruik.”

Ook de eerder genoemde verbindingen vergen een oplossing. “De buizen zijn verbonden met een rubberringverbinding”, vertelt Van Laarhoven. “En die moet wel vervangen worden.”

“Ook passen de buizen van de verschillende fabrikanten niet op elkaar”, vult De Bruijn aan. “Iedere fabriek heeft eigen machines. Daarbij hebben rioolbuizen ook niet altijd dezelfde vorm en maatvoering.”

“Die kunnen wel verbonden worden”, reageert Van Laarhoven. “Maar dan moet er een put tussen als verbindingsstuk. En dat kost weer materiaal en grondstoffen.”

Vraag en aanbod

Aan de vraag ligt het niet. “Hergebruik staat nog in de kinderschoenen”, zegt De Bruijn. “We kunnen niet aan de vraag naar gebruikte buizen voldoen. Dat komt doordat ze nu nog niet worden bewaard. Want waar sla je bijvoorbeeld 300 buizen Ø 800 mm op? Ook het transport kost veel geld. Er zijn geen terreinen waar we alles neer kunnen leggen. Bij de fabriek zelf kunnen we het niet kwijt. Het zou dan aan bijvoorbeeld de gemeente zijn om ruimte vrij te maken. Rijkwaterstaat heeft bijvoorbeeld een eigen eiland waar ze brugliggers opslaan. Die kun je ook nergens anders kwijt."

Kortom: bij energie, transport en ruimte liggen nog kansen. Aan het basisproduct ligt het niet. “Beton heeft een oneindige levensduur. Zowel in de vorm van een buis als in de vorm van een grondstof”, besluit Kerkhoven.

Wil je meer weten? Bekijk dan ook eens dit artikel van GWW-Bouwmat waarin tien vragen over het hergebruik van betonnen rioolbuizen en -putten worden beantwoord.