Kunststof rioolbuizen en de circulaire potentie

Tussen de maïsvelden in het Twentse Hardenberg staat het grote bedrijventerrein van Wavin. Wavin, een dochteronderneming van Orbia, is een specialist in kunststof oplossingen in riolering en afwatering. De putten en buizen van de kunststofspuitgieter uit Overijssel zijn overal ter wereld te vinden, en het gros wordt geproduceerd in Hardenberg.

Een delegatie met medewerkers van diverse organisaties die actief zijn in het stedelijk waterbeheer brengt een bezoek aan Wavin. Ze bespreken de circulariteit van kunststofbuizen.

De levensduur van PVC buizen is zeker 100 jaar. Als de buizen eerder uit de grond komen, kunnen ze dan hergebruikt worden?

Herman van Tholen werk bij Wavin. Hij reageert: “Daar zijn proeven mee gedaan. Maar buizen vervormen soms gedurende de decennia dat ze in de grond liggen. Dat hoeft geen probleem te zijn voor de functionaliteit, maar ze zijn niet meer zoals ze oorspronkelijk zijn gefabriceerd. Nieuwe onderdelen en hulpstukken passen niet op een vervormde buis. Buizen kunnen ook beschadigd raken bij graafwerkzaamheden.”

“Uit ons onderzoek blijkt dat de buis na gebruik chemisch wel hetzelfde blijft. Het afvalwater, dat al die jaren door de bis stroomde, heeft ook niet veel invloed op de levensduur. Het materiaal, PVC, degradeert nauwelijks”, vervolgt Van Tholen.

Zijn collega Ronald Bal maakt hardop een rekensom. “Hergebruik is niet per se de duurzaamste oplossing”, stelt hij. “Een buis die 60 jaar oud is kun je in theorie hergebruiken. Maar moet dan na 40 jaar weer vervangen worden. Dat is niet duurzamer dan een nieuwe buis neerleggen die 100 jaar mee kan. Dan hoeft de grond maar een keer open. De buis van 60 jaar kan nog wel gerecycled worden tot een nieuwe buis.”

Op dit moment wordt minder dan de helft van de opgegraven buizen ingezameld om gerecycled te worden. Bal: “Het verwerken van afval kost geld en de belasting stijgt, waardoor het steeds aantrekkelijker wordt om buizen in te zamelen.”

Wavin heeft met ‘Wavin Take Back’ een service waarmee ze zelf buizen ophalen. “Daarbij denken velen dat de buizen schoon ingeleverd moeten worden”, stelt Bal. “Maar dat hoeft niet. Zolang ze maar ontdaan zijn van grote stukken wortel en flinke modderklonten.”

Buizen kunnen ook worden ingeleverd via het Buizen Inzamel Systeem (BIS), een netwerk voor de inzameling van kunststof leidingafval. Het inleveren van buizen bij een BIS wordt steeds vaker in het bestek van een project opgenomen. Wavin hoopt dat er zo meer buizen terugkomen naar de fabriek, in plaats van dat ze in verbrandingsovens verdwijnen.

“Momenteel wordt 40 procent gerecycled”, legt Bal uit. “Het grote deel gaat nog steeds naar het grof afval. Een ander deel blijft zelfs onbenut in de grond. Dat is eigenlijk net een milieudelict.”

Er zit geen lood meer in PVC als stabilisator. Dat is sinds 2015 uitgefaseerd in de EU, en dus ook bij Wavin. Als alternatief wordt nu een calciumzinkstabilisator gebruikt. Ingezamelde PVC buizen met een productiedatum van voor 2015 kunnen nog wel lood bevatten, maar worden als tussenlaag van een nieuwe, drielaagse buis gebruikt zodat het lood goed opgesloten wordt in die buis. Dan komt het niet in het milieu terecht.

Een deel van de grondstoffen voor PVC komt uit fossiele bronnen, en dat heeft een zekere milieubelasting. In de toekomst zijn PVC-buizen grotendeels gemaakt van biobased grondstoffen of gerecycled PVC. Maar dan moet er wel meer aanbod van gebruikte buizen komen.

PVC lag de afgelopen jaren onder vuur. Dit ligt aan ‘soft PVC’, vooral door de additieven die hierin zijn gebruikt. De ‘hard PVC’-buizen worden dus nog jaren lang geproduceerd. Volgens een ECHA-rapport is dat zonder grote risico’s voor het milieu. Het ECHA is het Europese agentschap voor chemische stoffen.

Biobased buizen zijn van dezelfde kwaliteit als niet-biobased buizen. Maar de kosten zijn wel 70 procent hoger. “Hoe erg is dat als de kosten van het rioleringsmateriaal in een civiel project maar een kleine fractie zijn?”, vragen bezoekers zich gezamenlijk af. De putten van Wavin worden momenteel al gemaakt van 100 procent gerecycled PP, ook een kunststof.

Duidelijk is dat rioleringsprojecten nog duurzamer kunnen. Stichting RIONED zou dit gesprek graag voortzetten met meer leveranciers, aannemers, kennisinstellingen en gemeenten. Dit om de juiste hulpmiddelen te ontwikkelen en zo de sector verder te brengen op het gebied van hergebruik en duurzaamheid. “Het verschil maken kan alleen samen”, zo betoogt Marleen Arntz namens het kennisinstituut.

Wat kunnen waterbeheerders nu al doen? Drie punten resoneren. 

1. Hergebruik buizen als dat verantwoord kan.
2. Lever buizen in bij een BIS of via de Take Back.
3. Daag de markt uit met duurzame uitvragen.