Rotterdam pakt door

De helft minder grondstoffen gebruiken in 2030. Dat is het duidelijke doel van de gemeente Rotterdam. Aan die circulaire ambities werd al tussen 2019 en 2023 gewerkt in het programma ‘Van Zooi naar Mooi’. Tijdens dit programma zijn veel experimenten uitgevoerd. Met het programma 2023-2026 zet Rotterdam de volgende stap: opschaling en verankering binnen de hele organisatie. Experimenteren en leren blijven belangrijk, maar circulair werken wordt steeds meer een vaste werkwijze.

Circulariteit is voor Rotterdam geen losstaand beleid, maar maakt onderdeel uit van bredere duurzaamheidsambities zoals CO₂-reductie en slimmer gebruik van materialen. Circulariteit wordt daarom steeds vaker als norm gehanteerd in stedelijke ontwikkeling en infrastructuurprojecten. Dit betekent dat bestaande materialen een tweede leven krijgen en dat de gemeente actief regie voert op de inkoop van materialen.

Door zelf inkoopcriteria vast te stellen en circulariteit structureel te verankeren in de aanbestedingen voor materialen voor de buitenruimte, zorgt Rotterdam ervoor dat hergebruik een vanzelfsprekend onderdeel wordt van bouw- en onderhoudsprojecten in de GWW-sector.

In de praktijk: een tweede leven voor vrijgekomen buizen

Rotterdam heeft een concreet voorbeeld van circulair werken: het hergebruik van betonnen rioolbuizen. Die zijn vrijgekomen bij rioolvervangingsprojecten. Die hadden afgevoerd kunnen worden naar de puinrecycling, maar in plaats daarvan worden ze ingezet als basis voor een nieuwe natuurvriendelijke oever van Rijkswaterstaat. De eerste resultaten van deze gezamenlijke pilot zijn positief. Ze wijzen erop dat deze aanpak verspilling kan verminderen en milieukosten kan verlagen.

Regie op inkoop: circulaire ambities als norm

Naast het experiment met rioolbuizen kiest Rotterdam voor een bredere aanpak om circulariteit in aanbestedingen te verankeren. Waar veel kleinere gemeenten aannemers inschakelen voor de inkoop van materialen, kiest Rotterdam ervoor om dit proces zelf te sturen. De gemeente stelt eigen inkoopcriteria op en voert onderzoek uit naar zowel duurzaamheid als materiaaleigenschappen. Hierdoor kan Rotterdam leveranciers selecteren op basis van circulaire prestaties en duurzame normen afdwingen in de inkoop van materialen via raamcontracten.

Rotterdam onderscheidt zich met de actieve regie op het inkoopbeleid. In plaats van afhankelijk te zijn van standaardoplossingen uit de markt, bepaalt de gemeente zelf de duurzaamheidsambities en maakt deze leidend in aanbestedingen. Dit biedt ruimte om circulaire innovaties sneller op te schalen en grip te houden op productkeuzes en materiaalsamenstellingen.

'Kosten voor een leven lang'

Rotterdam heeft de renovatie en vervanging van veertig kilometer rioolstelsel besproken met de markt en een aanbesteding uitgeschreven: circulaire buizen tegen zo laag mogelijke milieukosten.

“De aanleiding om het riool te vervangen is niet vanwege de technische levensduur maar vanwege grondverzakking", stelt Wim van der Meer. "Dus waarom gaan wij die buizen niet hergebruiken?”

“We willen de asset-buizen een hoogwaardig tweede leven geven", zegt zijn collega Jeroen van der Wal. "Dat betekent dat over twintig of dertig jaar buizen een op een uit de grond gehaald worden en vervolgens elders worden hergebruikt."

Kan dat wel? "Het is veel makkelijker en goedkoper om producten gewoon te vernietigen en opnieuw aan te laten voeren. Maar de kosten zijn niet alleen voor een project, maar voor een leven lang. Daarbij wordt in Rotterdam het riool vervangen vanwege de grondverzakking. Dus niet omdat de technische levensduur van de buizen voorbij is. Dus waarom zou je de buizen niet hergebruiken? Na onderzoek bleek het helemaal te passen binnen het beleid en de college-doelstellingen. Zo zijn wij in gesprek gegaan met de markt.”

Project in de praktijk: aanbesteding circulaire kunststof riolering

In de aanbesteding voor kunststof rioleringsmaterialen maakt de gemeente Rotterdam bij de beoordeling van een inschrijving onderscheid tussen kwalitatieve en financiële aspecten. Tachtig procent van de punten wordt behaald door te voldoen aan de kwaliteitsaspecten, die onderverdeeld zijn in:

• MKI (Milieu Kosten Indicator)
• Emissievrije voertuigen
• Circulariteitsindex

De circulariteitsindex bepaalt in hoeverre de inschrijving bijdraagt aan het verminderen van primair grondstofgebruik en afvalproductie. Deze methode is grotendeels gebaseerd op de kernmethode van Platform CB’23 en bevat onder meer data afkomstig uit materiaalstroominventarisaties voor de MKI-berekening.

Bij deze aanbesteding wordt inschrijvers gevraagd om in een plan van aanpak te onderbouwen hoe hun producten twee cycli van zestig jaar meegaan zonder kwaliteitsverlies. Daarbij moeten ze ingaan op:

• Bestandheid tegen zware verkeersbelasting en chemische stoffen.
• Hoe plastische vervorming wordt opgevangen.
• Hoe lekvrije verbindingen na zestig jaar geborgd blijven.
• Hoe putten in hoogte en diameter aangepast kunnen worden.

De gemeente heeft een beoordelingsteam samengesteld met rioolbeheerders en rioleringsdeskundigen. De teamleden beoordelen inschrijvingen eerst afzonderlijk en bepalen daarna gezamenlijk de definitieve score.

Wat werkt in de praktijk? Lessen uit Rotterdam

• Daag de markt uit – Stel hoge eisen en vraag om functionele oplossingen in plaats van standaardproducten.
• Maak circulariteit vanzelfsprekend – Veranker het in de aanbestedingscriteria en beleidskeuzes.
• Denk vooruit – Circulariteit is een langetermijnproces dat tijd nodig heeft om goed in de organisatie en markt te landen.

Door zelf inkoopcriteria vast te stellen en circulariteit structureel te verankeren in de aanbestedingen voor materialen voor de buitenruimte, zorgt Rotterdam ervoor dat hergebruik een vanzelfsprekend onderdeel wordt van bouw- en onderhoudsprojecten in de GWW-sector. Hergebruik en circulaire inkoop vanaf het begin mee nemen in aanbestedingen kan gewoon!